Hooyo waa insaan cajiib badan,waa qof nagu reebta raad aan tirmayn,waa qof nolosheenii hore ku xirnayd markii aanu yarayn. Waa qof awood u yeelatay in ay naga dhigto qof fiican. Waxyaalahaas oo dhan waa wax Ilaahay Subxaanahu watacalaa ka dambeeya in ay hooyadu awooddda sidaas u faraha badan ku yeelato jiritaankeenna.
Mas'uulkaas uu hooyada saaray Eebbe ma ahan mid sahlan. Waxaa hooyada qasab ku ah in ay ka soo baxdo xilkaa adag oo Allah saaray illeen bulshadii adduunka oo dhan ayaa loo dhiibaye. Haddii ay ka soo bixi waydana waxay noqotay mid qasaartay, carruurtii ay dhashayna qasaarisay. Laakiin waxaa ah mid la xuso sidee ayay hooyadu u gudan kartaa xilkeeda haddii aysan garab ka helin ninkeeda ama carruurta aabbahood, dadka ku dul wareegsan ee ehelka ah iyo dhammaanba bulshada oo dhan?

Dadku waxay jecel yihiin in ay wax kasta ogaadaan oo ay ka sal gaaraan. Khubaro ku xeel dheer arrimaha nafsadda iyo midda bulshada ayaa maalinba maalinta ka dambaysa waxay inoo soo gudbinayaan waxyaalo cusub oo aan hore loo ogayn. Muddo hadeer laga joogo illaa dhawr iyo toban sano ayaa waxaa soo shaac baxday in hooyada inta ay quruxdeedu le'egtahay uu ilmahdeedu caqligiisu la'egyahay. Yacni haddii ay hooyadu qurux badan tahay waxa ay dhalaysaa ilmo maskax badan.

Hayeeshee dad badan ayaa taasi ka hor yimii. Waxay sheegeen in aysan isku xirnayn caqliga ilmaha iyo quruxda hooyada, ee ay arrintu tahay in labada waalidba laga dhaxlo caliga. Waxa kale oo iyana jirta in hadba sida ay hooyadu u korsato ilmaheeda uu caqligiisuna u sii kordhayo. Waxa ay aad isugu raaceen xeeldheerayaashu in gacanta hooyada uu ku jiro caqliga iyo horumarinta ilamaheeda.

Dhaxalka qaarkiis hooyada keliya ayaa laga dhaxlaa! Maahmaah Soomaali ah ayaa tiraa: "Geed Dheecaankiisa ayuu Dhalaa." Taas oo loola jeedo qof kasta sida uu yahay ayuu ilmihiisuna noqonayaa. Marka waxaan filayaa in aysan ahayn wax cusub in dadku kala dhaxlaan waxyaalaha qaarkiisa. Hase yeeshee, waxaa soo if baxday in dhaxalka qaarkisa hooyada uun laga dhaxlo sida: Naxariista, Akhlaaqda, Dabeecad wanaagga, iyo hab wanaagga dadka loola dhaqmo.

Waxaa taas ka sii daran in hooyadu xilliyo kooban uu sameeyo korkeeda ama jirkeedu waxyaalahaas aan hor ku soo sheegnay, sida marka hooyadu foolanayso iyo marka hooyadu siinayso ilmaheeda naaska. Waa arrin mucjiso ula muuqatay aqoonyahaniinta iyo annagaba. Hooyada ayay yiraahdeen culumadaas marka ay foolanayso ayaa korkeedu sameeyaa hormoono ama maadooyin ka samaysan naxariis, jacayl, dabeecad wanaag iyo dhammaan waxyaalaha wanaagga ah ee dadka qiimo u yeela. Ka dib marka uu dhasho ilmahu ayay hooyadu haddana marlabaad samaysaa maadooyinkaas oo kale. Waa marka ay ilmaheeda siinayso naaska.

Waxa kale oo ay inoo xaqiijiyeen khubaradu in hooyooyinka qaarkiis uu ku badan yahay maadooyinkaas wanaagsan, qaarne uu ku yar yahay. Laakiin waxa ay inoo raaciyeen in haddii hooyo kasta ay u dheerayso siinta naaska ilmaheeda in uu xiriirkoodu noqonayo mid caafimaad qaba oo aad u fiican. Waxa ay gaar ahaan yiraahdeen hooyada ayaa hantinaysa ilmahaas. Yacni aad ayuu ugu kaalmaynaya illaa inta ay nooshahay.

Inkast oo faa'iidada uu ku qabo ilmuhu nuujinta naaska aysan yarayn, haddana kan hooyadaa ka sii faa'iido badan. Ilaahay Subxaanahu Watacaalaa markii uu ku yiri hooyooyinka aayad quraan ah siiya, carruurtiinana labo sano naaska nuujiya, wuu ogyahay sababta uu sidaas u yiri.

Nasiib xumo ayay yiraahdeen khubaradu maadooyinka ka samaysan murugada, shakiga tan yaraysa ama u jilicsanaanta dhibaatada iyo qaar ka mid ah cudurrada ayaa hooyadu samaysa xilliga ay uurka leedahay. Haddii marka ay hooyadu uurka leedahay weydo xanaano jirka iyo ruuxiga ama la kulanto dhibaato ay qaadi weydo, waxa ay u sii gudbisaa ilmihii yaraa ee ay caloosha ku siday. Ilmahaas yar oo boqolkiiba boqol ay noloshiisu ku xiran tahay hooyadiisa malaha difaac uu iskaga difaaco hormoonadaas ama maadooyinkaas ka samaysan waxa xun ee hooydiisu ku sii daynayso. Marka waxa wanaagsan in dhibaatada ay iska dhowrtu hooyadu marka ay uurka leedahay.

Zahra Abdi Hersi.

Holland

E-mail: umubakar@hotmail.com

Copyright © 2005 Wardheernews.com